Afgelopen weekeinde lanceerde N-VA een uitgebreid veiligheidsplan onder de noemer ‘Niveau V’. De timing van de lancering is opmerkelijk: niet alleen was er afgelopen zondag de 15de verjaardag van de WTC-aanslagen in New York, maar vorige vrijdag was er een nieuwe peiling van RTBF en La Libre Belgique waarbij N-VA fiks verloor ten voordele van het Vlaams Belang. Ook de manier waarop was bijzonder: het plan is in volledige campagnestijl gelanceerd in de (sociale) media en werd niet intern voorgesteld.

Er zijn al verschillende ‘ballonnetjes’ opgelaten in aanloop naar dit plan. Al in december 2015 (na de aanslagen in Parijs) sprak Bart de Wever over de nood aan “een Belgische Patriot Act” hiermee verwijzend naar de veiligheidsmaatregelen in de VS genomen na 11 september 2001. In juli riepen N-VA-parlementariërs Annick de Ridder en Peter de Roover op tot een inperking van de vrije meningsuiting als het gaat over terrorisme. Nu is er een integraal veiligheidsplan. De coalitiepartners reageerden inhoudelijk lauw tot negatief. Enkel CD&V zag één specifieke maatregel (burgerinfiltranten) zitten, maar alle partijen vinden het vervelend hoe het plan gecommuniceerd werd.

Het plan

Het nieuwe plan heet ‘Niveau V’ en verwijst naar de vier bestaande veiligheidsniveaus en het gebrek aan slagkracht ervan. Het plan heeft tevens vijf pijlers:

1/ Ten eerste wil de N-VA een wettelijk kader voor een noodtoestand zoals dat er is in Nederland en Frankrijk. Dat is er nu niet. Zo’n noodtoestand zou dan door de Nationale Veiligheidsraad worden ingeroepen. (De Nationale Veiligheidsraad is een orgaan met de premier, politie, federaal parket, inlichtingendiensten en de voorzitter van het crisiscentrum van Binnenlandse Zaken.) De Kamer moet deze dan bevestigen binnen de vijf dagen. Tijdens die noodtoestand moeten dan allerlei zaken kunnen zonder gerechtelijke controle vooraf zoals preventieve aanhouding, huiszoekingen, een “propagandaverbod”, enzovoort. De rechter kan dan pas erna controleren of de wet is nageleefd.

2/ Ten tweede wil de N-VA de veiligheidsdiensten versterken door de reeds bestaande nieuwe maatregelen (de diensten sneller laten werken bij hoogdringendheid) aan te vullen met meer macht voor de minister van Binnenlandse Zaken ten nadele van het gerechtelijk niveau. De minister moet zelf kunnen beslissen om uitzonderlijke opsporingsmethoden toe te passen. Vandaag mag hij dit pas indien de commissie BIM (Bijzondere Inlichtingenmethoden) niet tijdig antwoordt en bij hoogdringendheid.

3/ Ten derde zouden er speciale rechtbanken moeten komen, die overeenstemmen met het federale parket, dat moet instaan voor terrorisme. Nu gebeurt dit via lokale rechtbanken. Met dit voorstel hoopt de N-VA op een vakkundigere, want meer gespecialiseerde, aanpak.

4/ De vierde pijler bestaat uit meer en strenger straffen. De N-VA wil het aanmoedigen van terrorisme uitdrukkelijk straffen, de voorwaardelijke invrijheidsstelling voor terroristen afschaffen, de terbeschikkingstellingtermijn voor de strafuitvoeringsrechtbank permanent maken (dat is de mogelijkheid tot extra straf/toezicht na de gewone gevangenisstraf als de openbare veiligheid dat vergt). Ook moet het mogelijk zijn burgerinfiltranten te gebruiken en moeten die meer kunnen dan louter informatie vergaren.

5/ Ten slotte, en dit is de meest verregaande van de maatregelen, stelt N-VA extra bevoegdheden en mogelijkheden voor de lokale besturen voor. Burgemeesters moeten meer op de hoogte zijn door een spreekplicht tussen lokale diensten, hulpverleners en politie. De N-VA wilt ook dat burgemeesters direct onderzoekshandelingen kunnen vragen aan het Parket. Daarbij moet de lokale politie kunnen beschikken over observatietechnieken als afluisteren en filmen van semipublieke verzamelplaatsen (vzw’s, omgebouwde garages…). Ook moet de lokale politie een verplicht traject kunnen afdwingen bij geviseerde geradicaliseerden. Bij afwijking van dat traject moeten ze verregaande sancties kunnen opleggen zoals het afnemen van een uitkering. Op die manier wordt de lokale politie naast ordehandhaver ook een beetje onderzoeksrechter én strafrechter.

Kortom, de N-VA wilt dat de uitvoerende macht veel meer macht krijgt ten nadele van de rechterlijke macht.

Wat wilt de N-VA hiermee bereiken?

Er valt veel te zeggen voor dit plan, maar wat duidelijk is, is dat doordat het burgerschap te goedkoop is geworden, de eraan gebonden burgerrechten ook onder druk komen te staan. Moeten we het onhoudbare multiculturele samenlevingsmodel een langer leven geven door meer en meer te prutsen aan onze vrijheden? Of moeten we dat model in vraag beginnen stellen? De paradox tussen open burgerschap en burgerrechten raakt het plan nauwelijks aan.

Het valt te betwijfelen of veel van dit plan realiteit zal worden, gezien de negatieve reacties van de coalitiepartners. Alleen het concept van burgerinfiltranten werd niet afgeschoten door de CD&V. Justitieminister Koen Geens (CD&V) was begin september al positief over burgerinfiltranten en zijn partij wenst zichzelf nu vermoedelijk niet tegen te spreken.

Men kan zich dan de vraag stellen of de N-VA dit plan überhaupt wel wil omzetten in beleid. Zo’n brede waaier aan maatregelen buiten het regeerakkoord stelt men doorgaans intern voor en niet met behulp van een volledige mediacampagne. Op die manier begint men direct met verminderde welwillendheid vanwege de partners.

Met zo’n externe stellingname dekt N-VA zich wel politiek en electoraal in. Enerzijds kan N-VA in geval van een nieuwe aanslag haar handen in onschuld wassen en ze boven het hoofd houden van Jan Jambon (minister BiZa) en Theo Francken (staatssecretaris migratie). Anderzijds positioneert de partij zich hard (rechts) in het migratie- en veiligheidsdebat en wordt het voor Vlaams Belang moeilijker om zich nog straffer uit te spreken (Filip Dewinter verdedigde het plan dan ook al in De zevende dag). Dat komt goed uit, nu het Vlaams Belang het in de peilingen weer goed doet.

Jonas Naeyaert